क्रियापद, कर्ता व कर्म (Kriyapad, karta and karm)

क्रियापद

वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणाऱ्या क्रियावाचक शब्दाला क्रियापद म्हणतात; म्हणून 'करतो, शिकते, खेळतात' ही क्रियापदे आहेत.
१) यज्ञेश अभ्यास करतो.
२) ओजस्वी व्याकरण शिकते.
३) बाळू व जयंत मैदानात खेळतात.

वरील वाक्यांतील 'करतो, शिकते, खेळतात' या अधोरेखित शब्दांमधून कोणती ना कोणती क्रिया व्यक्त होते.
उदाहरणार्थ -
१) करतो - करण्याची क्रिया
२) शिकते - शिकण्याची क्रिया
३) खेळतात - खेळण्याची क्रिया

जर 'करतो, शिकते, खेळतात' हे क्रियावाचक शब्द आहेत.

क्रियावाचक शब्द वाक्यांतून काढून टाकले तर काय होईल?
१) यज्ञेश अभ्यास ............
२) ओजस्वी व्याकरण ...........
३) बाळू व जयंत मैदानात ..........

म्हणजे शब्द वाक्यातून काढून टाकले, तर वाक्याचा अर्थ पूर्ण होत नाही.

कर्ता व कर्म

क्रियापदाने दाखवलेली क्रिया जो करतो त्याला कर्ता म्हणतात व क्रिया ज्यावर घडते त्याला कर्म म्हणतात.
क्रियापद हा वाक्यातील मुख शब्द असतो; कारण त्याशिवाय वक्याचा अर्थ सहसा पूर्ण होत नाही.

राजेश पुस्तक वाचतो
वरील वाक्यात वाचतो हे क्रियापद आहे.
वाचतो या क्रियापदात वाचण्याची क्रिया आहे.

वाचण्याची क्रिया कोण करतो?
- राजेश
वाचण्याची क्रिया कोणावर घडते?
- पुस्तकावर

म्हणजे -
राजेश - कर्ता
पुस्तक - कर्म
वाचतो - क्रियापद